Belle (2013) **1/2

Από τον Παναγιώτη Μπούγια

Σκηνοθεσία : Άμα Ασάντε

Παίζουν : Γκούγκου Μπάτα-Ρο, Τομ Γουίλκινσον, Σαμ Ράϊντ, Έμιλυ Γουάτσον

104΄, 2.35:1

Η ατμόσφαιρα των έργων της Τζέιν Ώστιν συναντά ένα αληθινό περιστατικό απ’ τα χρονικά του βρετανικού δουλεμπορίου (την περίοδο που μια ηθικού τύπου αποστροφή σχετικά με το θεσμό είχε αρχίσει να αναπτύσσεται), σε ένα βιογραφικό δράμα εποχής που αφηγείται μια όχι και τόσο συνηθισμένη ιστορία, τοποθετημένη στον άξονα μιας τριπλής καταπίεσης (φυλετικής, ταξικής και φύλου).

Τα Θαύματα (Le Meraviglie, 2014) ***

Από τον Παναγιώτη Μπούγια

Σκηνοθεσία : Αλίτσε Ρορβάκερ

Παίζουν : Άλμπα Ρορβάκερ, Μαρία-Αλεξάνδρα Λούνγκου, Σαμ Λούβικ, Ζαμπίνε Τιμοτέο, Μόνικα Μπελούτσι

110΄, 1.85 : 1

Πώς εξελίσσεται και πώς μεταβάλλεται ο ψυχισμός μιας έφηβης, επωμισμένης με ευθύνες που ξεπερνούν την ηλικία της και συνιστούν ταυτόχρονα καθήκον κι επιβάρυνση; Και πώς είναι το αίσθημα να ανήκεις σε ένα οικογενειακό περιβάλλον που επιθυμεί να σου κατευθύνει την πορεία στη ζωή;

Σε αυτά τα ερωτήματα προσπαθεί να απαντήσει η Ρορβάκερ μέσω της νεαρής Τζελσομίνα (εξαιρετική η Μαρία-Αλεξάνδρα Λούνγκου), μέλους μιας οικογένειας μελισσοκόμων που έχουν «γυρίσει» την πλάτη στον σύγχρονο τρόπο ζωής, αφηγούμενη μια ιστορία με αυτοβιογραφικά ψήγματα που πραγματεύεται την αναζήτηση ταυτότητας μέσα σε μια οικογενειακή «Βαβυλώνα»: ο πατέρας - ένας Γερμανός ιδεαλιστής που κατέφυγε στην ύπαιθρο- μιλάει σπαστά Ιταλικά κι η μητέρα εναλλάσσει- όταν πρόκειται για κάτι σοβαρό - τα Ιταλικά με τα Γαλλικά, σα να θέλει να μεταφέρει τη συζήτηση σε ουδέτερο έδαφος.

Το Ανθρώπινο Κεφάλαιο (Il capitale umano, 2013) ****

Από τον Παναγιώτη Μπούγια

Σκηνοθεσία : Πάολο Βιρτσί

Παίζουν : Φαμπρίτσιο Μπεντιβόλιο, Βαλέρια Μπρούνι Τεντέσκι, Βαλέρια Γκολίνο, Ματίλντε Τζιόλι, Φαμπρίτσιο Τζιφούνι

111’,  2.35 : 1

Ο όρος «ανθρώπινο κεφάλαιο» είναι κατεξοχήν ασφαλιστικός όρος και αναφέρεται στην καθαρή αξία αποζημίωσης ενός παθόντος. Εν προκειμένω, ορίζει με πικρό σαρκασμό το πώς αποτιμώνται τα μέλη δύο οικογενειών, μιας καπιταλιστικής και μιας μεσοαστικής, η μοίρα των οποίων θα συνδεθεί μέσα από ένα τροχαίο.  Ο πάτερ φαμίλιας της δεύτερης, ένας νευρωτικός κτηματομεσίτης (Φαμπρίτσιο Μπεντιβόλιο), προσπαθεί αδέξια να αναρριχηθεί κοινωνικά, υποθηκεύοντας τα υπάρχοντά του για να συμμετάσχει στο hedge fund του αρχηγού της πρώτης (ένα χρηματοοικονομικό «εργαλείο»  που κερδοσκοπεί ενάντια στην οικονομική ανάκαμψη της Ιταλίας).

Εκλεκτικές Συγγένειες: Ταξιτζής / Κόκκινο Χρυσάφι

Από τον Παναγιώτη Μπούγια

Ο Ταξιτζής (Taxi Driver, 1976)

Σκηνοθεσία: Μάρτιν Σκορσέζε

Παίζουν: Ρόμπερτ Ντε Νίρο, Τζόντι Φόστερ, Σύμπιλ Σέπερντ

113, 1.85:1

Κόκκινο Χρυσάφι (Talaye sorkh /Crimson Gold, 2003)

Σκηνοθεσία: Τζαφάρ Παναχί

Παίζουν: Χοσέϊν Εμαντεντίν, Καμιάρ Σεϊσί, Αζίτα Ραγιεζί

95’, 1.66:1

«Κάποια μέρα μια αληθινή βροχή θα έρθει και θα ξεπλύνει όλον αυτόν τον οχετό απ’ τους δρόμους». Το απόσπασμα απ’ το Αποκαλυπτικό voice-over του Τράβις Μπικλ είναι η πεμπτουσία ενός βρώμικου, προκλητικού, δίχως ίχνος διδακτισμού ψυχοδράματος. Από αυτά που μια φορά γίνονται στο σινεμά. Μοναχικός βετεράνος που ταλαιπωρείται από αϋπνία, περιπλανιέται στους υγρούς δρόμους της νυχτερινής Νέας Υόρκης μέσα σε κίτρινο μεταλλικό φέρετρο με τέσσερις τροχούς και διασταυρώνεται με όλη τη σαπίλα της πόλης. Το μετατραυματικό σύνδρομο που καραδοκεί στο ταραγμένο του μυαλό τον οδηγεί να αναλάβει καθαρτήρια αποστολή. Ενοχλητικό, εν τούτοις μαγευτικό, το ταξίδι του τελευταίου αποτελεί μια βαθειά εξερεύνηση του τέλματος που παραμονεύει στις εσχατιές του αμερικάνικου συλλογικού ασυνείδητου.

20ές Νύχτες Πρεμιέρας: Οι Ταινίες μέσα από τα Μάτια μας

Από τους Ιωάννη 'Moody' Λαζάρου, Τάσο Μελεμενίδη και Παναγιώτη Μπούγια

Άλλο ένα φεστιβάλ κινηματογράφου της Αθήνας έφτασε στο τέλος του κι εμείς αποτυπώνουμε τις εντυπώσεις μας για το μεγαλύτερο κομμάτι των δύο Διαγωνιστικών τμημάτων, αλλά και του Πανοράματος. Για τις Πρεμιέρες που είδαμε (Γροθιές στους Τοίχους, Η Εξαφάνιση της Έλενορ Ρίγκμπι, Καλωσήρθες στη Νέα Υόρκη, Xenia, Whiplash, Δύο Ανάσες, Η Ίρις, το Παράθυρο της Ψυχής και το Κορίτσι που Εξαφανίστηκε) δεν θα περιοριστούμε στις εδώ πέντε γραμμές, αλλά θα συναντήσετε πλήρη κείμενα γι’ αυτές, στην Πέμπτη κυκλοφορίας της καθεμιάς.

Εκλεκτικές Συγγένειες: Η Χρονιά με τα 13 Φεγγάρια - Η Φλόγα που τρεμοσβήνει

Από τον Παναγιώτη Μπούγια

H Χρονιά με τα 13 Φεγγάρια (In Einem Jahr Mit 13 Monden, 1978) Σκηνοθεσία : Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ

Παίζουν: Φόλγκερ Σπένγκλερ, Ίνγκριντ Κάβεν, Γκότφριντ Τζον

124΄, 1.66 : 1

Η Φλόγα που τρεμοσβήνει (Le feu follet, 1963)

Σκηνοθεσία : Λουί Μαλ

Παίζουν: Μωρίς Ρονέ, Λένα Σκέρλα, Ζαν Μορώ

108΄, 1.66 : 1

Γυρισμένη στον απόηχο της πραγματικής αυτοκτονίας του εν διαστάσει εραστή του, η ταινία του Φασμπίντερ περιγράφει τις τελευταίες μέρες της ζωής μιας τρανσέξουαλ που οδηγείται μέσα από την απόγνωση στην αυτοκτονία και αποτελεί μια αποσταγμένη, αδυσώπητη, βαθιά προσωπική και συναισθηματικά ειλικρινή αναφορά στην ανάγκη του ανθρώπου για αγάπη, αποδοχή και το δικαίωμα να «ανήκει» κάπου. Το κυρίαρχο μοτίβο της «ετεροπροσωπίας» (ο κεντρικός χαρακτήρας ετεροπροσδιορίζεται όχι μόνο από τους εκάστοτε εραστές του, αλλά κι από τα ρούχα που φορά) και της απόρριψης - εν είδει κάθαρσης - του «δέρματος», συμβολίζεται ανεξίτηλα στα πλάνα με τις αγελάδες που αφαιμάσσονται και γδέρνονται στα σφαγεία, την ίδια στιγμή που η Ελβίρα (η ερμηνεία του Φόλκερ Σπένγκλερ ισορροπεί συγκλονιστικά μεταξύ αυτοσαρκασμού και τραγικής θεατρικότητας) απαγγέλει στίχους του Γκαίτε.

Εκλεκτικές Συγγένειες: Umberto D. - Wendy and Lucy

Από τον Παναγιώτη Μπούγια

Umberto D. (1952)

Σκηνοθεσία : Βιτόριο Ντε Σίκα

89΄, 1.37 : 1

Wendy and Lucy (2008)

Σκηνοθεσία : Κέλλυ Ράϊχαρτ

80΄, 1.85 : 1

Στο «Umberto D.», ο Ντε Σίκα δεν έχει πρωταρχικό στόχο το σχόλιο γύρω από την έλλειψη κοινωνικής πολιτικής στη μεταπολεμική Ιταλία - όπως μαρτυρά η εκπληκτική εναρκτήρια σεκάνς της διαδήλωσης των συνταξιούχων. Χρησιμοποιεί το «ανώνυμο» πρόσωπο του ερασιτέχνη Κάρλο Μπατίστι, στο ρόλο ενός ανθρώπου που δυσκολεύεται να επιβιώσει μέσω της πενιχρής του σύνταξης, για να παρουσιάσει μια περισσότερο συναισθηματική εκδοχή του ιταλικού νεορεαλισμού. Το πιο παραστατικό δείγμα της κινηματογραφικής του γλυπτικής, είναι οι ρωγμές στο πρόσωπο του 70χρονου πρωταγωνιστή του, που αγωνίζεται να διατηρήσει την αξιοπρέπεια και την περηφάνια του σε μια πόλη όπου την ανθρώπινη καλοσύνη φαίνεται να έχουν καταπιεί οι δυνάμεις του εκσυγχρονισμού. Στο φιλμ του Ντε Σίκα, όπως και σε εκείνα του Τσάπλιν, ο κόσμος παρουσιάζεται σαν ένα μέρος που κατοικείται από θύτες και θύματα. Όταν οι άνθρωποι δεν είναι κακόβουλοι (όπως η ανάλγητη σπιτονοικοκυρά του Ουμπέρτο), απλά αδιαφορούν για τον πόνο των άλλων.

Εκλεκτικές Συγγένειες: Ossessione vs. Thérèse Raquin

Από τον Παναγιώτη Μπούγια

Ossessione (Διαβολικοί Εραστές, 1943)

(βασισμένο στη νουβέλα του Τζέιμς Κέην «Ο Ταχυδρόμος Χτυπάει Πάντα Δυο Φορές»)

Σκηνοθεσία: Λουκίνο Βισκόντι

Παίζουν: Μάσιμο Τζιρότι, Κλάρα Καλαμάϊ

134΄, 1.37:1  

Thérèse Raquin (Ερασταί της Σάρκας, 1953)

(βασισμένο στην ομώνυμη νουβέλα του Εμίλ Ζολά) 

Σκηνοθεσία: Μαρσέλ Καρνέ

Παίζουν: Σιμόν Σινιορέ, Ραφ Βαλόνε

102’, 1.37:1  

Το μοτίβο των καταραμένων εραστών και ο διαλεκτικός στοχασμός  πάνω στο τρίπτυχο πάθος – βία – αποξένωση, ανταμώνουν σε δύο φιλμ που συνθέτουν μια αστραφτερή αλληγορία πάνω στην προαιώνια σύγκρουση της επιθυμίας με το θάνατο και  επιφέρουν τη ρήξη με τον εφησυχασμό, υπογραμμίζοντας τα ηθικά διλήμματα και την έλλειψη εμπιστοσύνης στις κοινωνικές δομές της εποχής τους. 

Movies to remember (5): Coup de torchon

Από τον Παναγιώτη Μπούγια

To Ξεκαθάρισμα (1981)

Σκηνοθεσία: Μπερτράν Ταβερνιέ

Παίζουν: Φιλίπ Νουαρέ, Ιζαμπέλ Υπέρ, Στεφάν Οντράν

123’, 1.66:1

Μια γαλλική αποικία στην καρδιά της Αφρικής. Η δράση εκτυλίσσεται - σχεδόν αποκλειστικά - ανάμεσα στους λευκούς αποικιοκράτες. Ο τοπικός εκπρόσωπος του νόμου (τον υποδύεται με γουντιαλενικό κυνισμό ο μέγας Νουαρέ) είναι η προσωποποίηση της αποτυχίας. Ένας άβουλος τύπος χωρίς περηφάνια, χωρίς αξίες, που κάνει μονίμως τα στραβά μάτια. Οι πάντες (συμπεριλαμβανομένης της συζύγου του) τον ταπεινώνουν διαρκώς. Ώσπου μια μέρα, θα μετατραπεί σε έναν μακιαβελικό εξολοθρευτή άγγελο.

Άκρως στυλάτο και βαθιά σαρκαστικό, το εμπνευσμένο αυτό νεονουάρ αποτελεί διασκευή της pulp νουβέλας «Pop.1280» του «πάπα» Τζιμ Τόμσον, μεταφέροντας όμως την ιστορία του ήρωα και της παράταιρης ερωμένης του (Ιζαμπέλ Υπέρ) από τον αμερικανικό Νότο στη γαλλική Δυτική Αφρική (σημερινή Σενεγάλη) του 1938. Ταυτόχρονα, συνιστά μια κινηματογραφική άσκηση ύφους (τελικά, ειδολογικά ακατάτακτη) που δρασκελίζει τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στη βία και το λυρισμό, χάρη στο άφθονο μαύρο χιούμορ και την οπτική του κομψότητα.

Διαδραματιζόμενο σε μια μοραλιστική No Man’s Land (τα έργα του Τόμσον συνιστούν οδυνηρές σπουδές ενός κόσμου πέρα απ’ την ηθικολόγηση), το Ξεκαθάρισμα δεν είναι παρά η ιστορία ενός «τρελού αγίου», σε έναν κόσμο που οι έννοιες του Καλού και του Κακού δεν έχουν απολύτως κανένα νόημα (κάποιοι πυροβολούν για διασκέδαση τα κουφάρια των νεκρών από δυσεντερία που ρίχνονται στα νερά του ποταμού - καθώς γι’ αυτούς δεν υπάρχει θέση στο νεκροταφείο!).

Όπως και στον Ταξιτζή του Σκορσέζε, η αρχική ταύτιση σταδιακά λειτουργεί εναντίον του θεατή, καθώς ο τελευταίος αμφιταλαντεύεται και ανασκουμπώνεται μπροστά στη φρίκη των ιδιοφυώς διαβολικών εκλογικεύσεων που προτάσσει ο ήρωας για τις πράξεις του. Ταυτόχρονα συναντάς και την αποδραματοποιημένη χρήση των όπλων: o Lucien Cordier του Ταβερνιέ αφαιρεί ζωές με μια ουδετερότητα εντυπωσιακή που παραπέμπει βέβαια ευθέως στο αμοραλιστικό σύμπαν του κλασσικού νουάρ.

Οι χαλαροί – σχεδόν φυσικοί – ρυθμοί του φιλμ εξελίσσονται κάτω από ηλιόλουστα πλάνα (κοντράστ με τη νουάρ αφήγηση), ενώ η χρήση της κάμερας δημιουργεί την αίσθηση της περιπλάνησης σε μια σειρά από αναπόφευκτα γεγονότα. Η αρχική και τελική σεκάνς συνιστούν μια πλάγια επίθεση στην αινιγματική ηθική της εξουσίας. Η επισφαλής ισορροπία (ή ανισορροπία) που υιοθετεί ο Ταβερνιέ, συνθέτει μια μεθυστική, αμφιλεγόμενη, πολυεπίπεδη, μηδενιστική και ηθικά αμφίσημη κινηματογραφική εμπειρία που πρέπει να γευτείς οπωσδήποτε.