Φilmind: Shame

Από τον Γιώργο Παυλίδη

H Ντροπή θα μπορούσε να είναι το κρυφό αριστούργημα του Μπέργκμαν. Γυρίστηκε την ίδια χρονιά με την ταινία "Η ώρα του λύκου" (1968) και αμέσως μετά από μια σειρά κορυφαίων ταινιών του Σουηδού σκηνοθέτη, όπως την Τριλογία της Σιωπής (Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη (1961), Χειμερινό Φως (1962), Η Σιωπή (1963)), και την Περσόνα (1966), ολοκληρώνοντας έτσι μια εκπληκτική δεκαετία δημιουργίας για τον ίδιο.

Η Ντροπή είναι μια σπουδή της ανθρώπινης συμπεριφοράς σε περίοδο πολέμου (εδώ το ιστορικό πλαίσιο είναι ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος) και αποτελεί ίσως την πιο πολιτική ταινία του Μπέργκμαν.

Φilmind: Νοσταλγία

Από τον Γιώργο Παυλίδη

O πρωταγωνιστής Γκορτσακώφ (Όλεγκ Γιανκόφσκι), έχει μεταναστεύσει για το σκοπό μιας καλλιτεχνικής έρευνας στην Ιταλία. Περιδιαβαίνει μελαγχολικά τα μνημεία της και αδυνατεί να βρει τη γαλήνη, αφού νοσταλγεί βαθιά την γη όπου γεννήθηκε. Ο Ταρκόφσκι επιχειρεί να αποκαταστήσει αυτή τη χαμένη γαλήνη – να γιατρέψει τη Νοσταλγία - καθώς συναισθάνεται την πνευματική δοκιμασία του ήρωά του και διαβλέπει μια συνταρακτική λύση, την οποία αναπτύσσει πάνω στην οθόνη.

Φilmind: "Μπαίνοντας" σε μια ταινία

Από τον Γιώργο Παυλίδη

Αυτό που συμβαίνει όταν μας συναρπάζει μια κινηματογραφική ταινία και λέμε «θα ήθελα να μπω στον κόσμο της ταινίας», είναι ότι συνδέω με κάποιον τρόπο το περιεχόμενο του κόσμου αυτού με κάτι που με αφορά, πως εκεί μέσα υπάρχει κάτι που με δελεάζει ή με δοκιμάζει. Αυτό το «θέλω να μπω σε μια ταινία» προϋποθέτει μια πολύ προσωπική σχέση με την ταινία. Όχι αφηρημένα και αλληγορικά, αλλά κυριολεκτικά.

Παρα-Θερισμός

Από τον Γιώργο Παυλίδη

Λέγεται συχνά ότι το σινεμά είναι μια διαφυγή από την πραγματικότητα, μας κάνει να ξεχνάμε τα προβλήματά μας, όλες οι έγνοιες μας διασκεδάζονται (δηλαδή σκορπίζουν) και για δύο ώρες δραπετεύουμε από την καθημερινότητα.

Σε αυτή την αντίληψη για το σινεμά ταιριάζουν –νομίζω- συνήθως ταινίες βατές, ιστορίες αναγνωρίσιμες, ήρωες με τους οποίους ταυτίζεσαι εύκολα, αφήγηση γραμμική και σχεδόν πάντα αίσιο τέλος. Ποιός δεν έχει απολαύσει κλασσικές ιστορίες αγάπης ή δράσης, ποιός δεν έχει περάσει βράδια παρέα με φίλους βλέποντας ανάλογες ταινίες ή δεν έχει «σκοτώσει» ένα κυριακάτικο μεσημέρι μπροστά στην τηλεόραση, άλλοτε συγκινημένος με μια ρομαντική κομεντί και άλλοτε πιάνοντας την κοιλία του απ' τα γέλια με κάποια κωμωδία; Ποιός, τέλος, δεν έχει σκεφτεί "αυτό θα 'θελα να το ζήσω, ή θα θελα να 'μαι σαν αυτόν";

Αυτό είναι το σινεμά που με μεγάλωσε, γεμάτο γλυκές και αναντικατάστατες αναμνήσεις, αυτό μου έμαθε να βλέπω ταινίες, έστω και αν μου έδειξε έναν κυρίως τρόπο βλέμματος.

Φilmind (5): The Man Without A Past (2002)

Από τον Γιώργο Παυλίδη

Το να αγαπάς το σινεμά, ίσως να σε κάνει περισσότερο άνθρωπο, απλώς και μόνο επειδή γίνεσαι λίγο πιο ευαίσθητος –κατ’ ουσίαν έτοιμος να λαβωθείς- απέναντι σε εικόνες, ήχους, χρώματα, συναισθήματα, κινήσεις, διαθέσεις ανθρώπινες. Αμφιβάλλω αν σε κάνει καλύτερο άνθρωπο. Οι αδυναμίες και τα μικρόβια μέσα σου παραμένουν ανέπαφα.

Η έκθεση μου στις εικόνες του «Ανθρώπου χωρίς παρελθόν» ήταν αρκετή για να εκδηλωθεί το φιλολογικό μου μικρόβιο –ελάχιστο μπροστά στις χτυπητές αδυναμίες. Ό,τι ακολουθεί είναι μια προσπάθεια εκτόνωσης της τάσης μου για φιλολογικές ακροβασίες με αφορμή το σινεμά.

ΦilMind (4): The Last Day Of The Summer (1958)

Από τον Γιώργο Παυλίδη

Μια γυναίκα, την τελευταία μέρα των διακοπών της, γνωρίζει έναν άντρα σε μια ερημική παραλία. Ένα έντονο φλερτ αναπτύσσεται μεταξύ τους, μέχρι που ο άντρας της ζητάει να μείνει μαζί του. Εκείνη αποκοιμιέται δίπλα του και όταν ξυπνάει ο άντρας έχει φύγει.

Ο χώρος όπου λαμβάνει χώρα η συνάντηση των δύο ηρώων, δεν είναι ένας ιστορικά ή  κοινωνικά αναγνωρίσιμος χώρος και έτσι η δράση και η συμπεριφορά των πρωταγωνιστών μέσα σε αυτό τον χώρο δεν συνδέεται με κάποια συγκεκριμένη ιστορική περίοδο ή με κάποιον κοινωνικό ρόλο.

Αυτό που δημιουργεί ο Πολωνός σκηνοθέτης είναι ένας αρχέγονος χώρος που κινηματογραφείται με μακρινά πλάνα και θέτει στο κέντρο της προσοχής μας άλλοτε τους όγκους των αμμόλοφων, άλλοτε την γραμμή της αμμουδιάς και την ορμή των κυμάτων της θάλασσας, άλλοτε απλώς τον ήχο του ανέμου και το κράξιμο των γλάρων.

ΦilMind (3): Night and Fog

Από τον Γιώργο Παυλίδη

Το ζητούμενο στο σινεμά δεν είναι της τάξης της κινηματογραφικής γλώσσας, άλλα της τάξης της πραγματικότητας και του λόγου περί αυτής. Ο Αλέν Ρενέ γυρίζει το Night and Fog (1955), δέκα χρόνια μετά την απελευθέρωση των –τελευταίων επιβιωσάντων- κρατουμένων από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Ναζί, στοχάζεται κινηματογραφικά πάνω στη σχέση παρελθόντος και παρόντος και ανατρέπει τον συνήθη ρόλο του ντοκιμαντέρ. Δεν θέλει να μας υπενθυμίσει ένα φρικτό γεγονός, δεν θέλει να τακτοποιήσει χρονικά τα ιστορικά γεγονότα και να τα συνδέσει ως διαδοχή αιτίου και αποτελέσματος (για να μας εξηγήσει τί συνέβη, πώς και γιατί), δεν μας ζητά απλώς «να μην ξεχάσουμε» για «να μην ξανασυμβεί».

Προσπαθεί να μας αποξενώσει από αυτό που θεωρούμε δεδομένο και να μας δείξει ότι δεν είμαστε μια αναγκαιότητα της Ιστορίας, αλλά μια μετατροπή της σύμπλεξης παρελθόντος και παρόντος, μια από τις δυνατές παραλλαγές.

Φilmind (2): The Turin Horse

Από τον Γιώργο Παυλίδη

Ο χώρος είναι αυτό το θαύμα: δύο πράγματα δεν στέκονται στο ίδιο σημείο, δεν είναι το ένα μέσα στο άλλο. Υπάρχει έκταση, ώστε να μπορούν να σταθούν σε κάποια απόσταση μεταξύ τους, διαφέρουν ως προς τη θέση τους στον χώρο. 

O χώρος είναι, πρωτίστως, η δυνατότητα του διαφορετικού.

Υπάρχει χρόνος, οι άνθρωποι βλέπουμε ο ένας τον άλλον να μεγαλώνει, να αλλάζει, να πεθαίνει, βλέπουμε τον ήλιο που ανατέλλει και δύει. Ο χρόνος μπορεί να συλληφθεί ως αναπαραγωγή, ως επανάληψη, ως επανεμφάνιση του διαφορετικού (εκείνου που απλώς διαφέρει από αυτό που βρίσκεται δίπλα του), και σε μετρημένες –μα τόσο κρίσιμες- στιγμές ως εμφάνιση του εντελώς Άλλου: ως δημιουργία. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει  "καθαρός" χρόνος έξω ή ανεξάρτητα από αυτό που δημιουργείται κάθε φορά. 

Ο χρόνος είναι, πρωτίστως, η δυνατότητα του Άλλου. 

Αυτά τα ολίγα –και άγαρμπα δοσμένα- φιλοσοφικά, είναι μια άτυπη προσωπική εξομολόγηση: όσο η φιλοσοφία παραμένει αφη(ρη)μένη στη θεωρία και στα βιβλία, τόσο θα χλευάζεται από τους πολλούς και θα αποτελεί καταφύγιο πνευματικού αυνανισμού για τους λίγους ειδικούς. Αν όμως μπορούσε να γίνει.. φιλ(μ)οσοφία, να αποκτήσει όψη, έκταση και κίνηση.. 

Φilmind (1): The Man Who Wasn't There

Από τον Γιώργο Παυλίδη

Οι επιστήμονες επιχειρούν να καταγράψουν τα γεγονότα αντικειμενικά (όσο αυτό είναι δυνατό), ως εξωτερικοί παρατηρητές. Από την άλλη μεριά, τα γεγονότα της εσωτερικής ζωής του καθενός (του ψυχισμού μας) δεν “καταγράφονται” πουθενά κατά τον ίδιο τρόπο, αν και οπωσδήποτε η σχέση των εσωτερικών μας γεγονότων με τον εξωτερικό κόσμο διαμορφώνει την ίδια την ιστορία.

Αυτό που η ιστορική επιστήμη δεν μπορεί να κάνει, το μπορεί το σινεμά. Ο κινηματογράφος είναι η μόνη τέχνη που μπορεί να εμφανίζει εξωτερικά (κάνοντας χρήση των τεχνικών μέσων του) τις κινήσεις, τις εντάσεις, τις διαθέσεις, τα νοήματα και τις συγκινήσεις που συμβαίνουν στον εσωτερικό μας κόσμο και προκύπτουν από την σχέση μας με τον κόσμο γύρω μας.

Ο άνθρωπος που δεν ήταν εκεί (2001)

Σκηνοθεσία: Joel & Ethan Coen

116’, 1.85:1